लेखनकलेला पंख देणारा ग्रंथ ‘क्रियेटिव्ह रायटिंग’

By : विनिता देशमुख, पुणे

डॉ. रिता शेटीया लिखित सर्जनशील लेखन हे नवीन शैक्षणिक धोरणानुसार निवड-आधारित क्रेडिट सिस्टम नुसार हे पुस्तक लिहिण्यात आले आहे. शिक्षक आणि विद्यार्थ्यांची गरज/आवड लक्षात घेऊन ‘क्रिएटिव्ह रायटिंग’ विषयाबद्दल विद्यार्थ्यांचे ज्ञान आणि आवड समजून घेण्यासाठी आणि विकसित करण्यासाठी हे सोप्या आणि स्पष्ट भाषेत लिहिले आहे. ज्या विद्यार्थ्यांना ‘क्रिएटिव्ह रायटिंग’ विषयाची आवड आहे किंवा जे या क्षेत्रात करिअर करू इच्छितात, त्यांच्यासाठी हे पुस्तक एक भक्कम पाया तयार करते.

या पुस्तकात चार प्रकरणे आहेत. जी विषयाच्या सर्व पैलूंचा वेध घेतात. सर्जनशील लेखनाची मूलभूत तत्त्वे, सर्जनशील लेखनाचे घटक, सर्जनशील लेखनाचे पारंपारिक प्रकार आणि सर्जनशील लेखनात नवीन ट्रेंड या प्रकरणांचा समावेश असून संकल्पना जाणून घेण्यासाठी अर्थ, महत्त्व, चित्रे आणि फॉर्म इत्यादी दिले आहेत. क्रेडिट सिस्टम विद्यार्थ्यांसाठी नवीन आहे; म्हणूनच पुस्तक सोपे आणि योग्य बनवण्यावर भर देण्यात आला आहे, ज्यामुळे विद्यार्थ्यांचे सर्जनशील लेखन (क्रिएटिव्ह रायटिंग) शिकण्याचे कौशल्य वाढू शकेल.

सर्जनशील लेखन म्हणजे  कल्पनाशक्ती, भावना आणि वैयक्तिक विचार वापरून केलेले असे लेखन, जे पत्रकारिता, तांत्रिक किंवा शैक्षणिक लेखनाच्या पलीकडे जाते; यात कथा, कविता, नाटक, पटकथा, कादंबरी, आणि व्यक्तिगत निबंध यांसारख्या प्रकारांचा समावेश होतो, ज्यात लेखक स्वतःची अनोखी शैली आणि आवाज वापरून वाचकाला गुंतवून ठेवतो. हे आत्म-अभिव्यक्तीचे माध्यम असून, भाषेच्या माध्यमातून नवीन जग निर्माण करण्यावर भर देते.  सर्जनशील लेखन हे अश्या प्रकारचे लेखन आहे जे वाचकांना माहिती देण्याऐवजी त्यांचे मनोरंजन करण्याच्या कल्पनेतून लिहिले जाते. सर्जनशील लेखन हे कल्पक, भावनाप्रधान आणि वाचकाला खिळवून ठेवणारे असावे, ज्यात पात्र विकास (Character Development), कथानक (Plot), संघर्ष (Conflict), थीम (Theme) आणि प्रभावी संवाद (Dialogue) या घटकांचा वापर केला जातो. जेणेकरून ते केवळ माहिती न देता, वाचकाच्या मनात एक प्रतिमा निर्माण करते आणि त्याला कथेचा भाग बनवते. यात तुमची स्वतंत्र शैली (Style) आणि दृष्टिकोन (Point of View) महत्त्वाचा असतो, तसेच वाचकांचा गट (Audience) लक्षात घेऊन लेखन करणे आवश्यक आहे. या पुस्तकात सर्जनशील लेखनाचे महत्व, सर्जनशील लेखन कसे असावे आणि कसे लिहावे यासाठी काही टिप्स दिलेल्या आहेत जेणेकरून तुमचे लिखाण वाचकांना भावेल.

डॉ. शेटीया यांनी या पुस्तकात केवळ पारंपारिक लेखनावरच भाष्य केलेले नाही, तर आर्टिफिशियल इंटेलिजन्स (AI) सारख्या नवीन तंत्रज्ञानाचा वापर करून आपले लेखन अधिक वैचारिक आणि मनोरंजनात्मक कसे बनवता येईल, यावरही उपयुक्त टिप्स दिल्या आहेत. ”सर्जनशील लेखन हे एक कौशल्य आहे जे सरावाने आत्मसात करता येते. हे पुस्तक वाचकांना माहिती देण्यापेक्षा त्यांच्या मनात एक प्रतिमा निर्माण करण्याचे आणि त्यांना कथेचा भाग बनवण्याचे कसब शिकवते.” हे पुस्तक केवळ विद्यार्थ्यांसाठीच नाही तर ज्यांना लेखनाची आवड आहे अशा प्रत्येकासाठी एक मौल्यवान संसाधन आहे. व्यवसायापासून सामाजिक विज्ञानापर्यंत, आपली ‘गोष्ट’ प्रभावीपणे सांगण्याचे सामर्थ्य हे पुस्तक वाचकाला देते.
या पुस्तकाला खऱ्या अर्थाने विशेष बनवते तो म्हणजे त्याचा दूरदृष्टीचा दृष्टिकोन. आजच्या डिजिटल जगात, लेखन पूर्वीपेक्षा अधिक महत्त्वाचे झाले आहे. खरं तर सर्जनशील लेखन ही आजच्या काळाची गरज आहे. म्हणूनच या पुस्तकात कॉपीरायटिंग, ब्लॉग आणि पटकथा लेखनावर व्यावहारिक प्रकरणे समाविष्ट आहेत. ही कौशल्ये आपल्या आधुनिक समाजात प्रभावी संवादासाठी आवश्यक आहेत. यामुळे

हे पुस्तक विविध क्षेत्रांतील विद्यार्थ्यांसाठी/लेखकानंसाठी एक मौल्यवान संसाधन आहे. व्यवसाय आणि विपणनापासून ते संवाद आणि सामाजिक विज्ञानापर्यंत, सर्जनशीलपणे लिहायला शिकल्याने, तुमचा व्यवसाय कोणताही असो, तुम्हाला एक आकर्षक कथा सांगण्याचे सामर्थ्य मिळू शकते. हेच या पुस्तकात सांगण्याचा प्रयत्न केला आहे.
जर तुम्हाला तुमच्या कल्पनाशक्तीला शब्दांची धार द्यायची असेल आणि लेखनाच्या क्षेत्रात स्वतःची स्वतंत्र शैली निर्माण करायची असेल, तर डॉ. रिता शेटीया यांचे ‘सर्जनशील लेखन’ हे पुस्तक तुमच्या संग्रही असायलाच हवे.
हे पुस्तक विद्यार्थी, लेखक, वाचक आणि शिक्षक वर्ग यांच्यासाठी नक्कीच उपयुक्त ठरेल.
*****-

क्रिएटिव्ह रायटिंग (सर्जनशील लेखन)
लेखिका: डॉ. रिता मदनलाल शेटीया
प्रकाशन: एस.जी.एस.एच., मुंबई
वर्ष: मार्च २०२५
पाने: १८३
किंमत: ३९९/ (सवलत दर ३४९/-)
उपलब्धता: ॲमेझॉन लिंक
👉https://amzn.in/d/0AlAQoP
👉https://share.google/NlMDDdsptTfYluLpE
*****

विनिता देशमुख
जेष्ठ पत्रकार/संपादिका: कॉर्पोरेट सिटीझन/मनी लाईफ