लोकदर्शन आटपाडी |👉राहुल खरात
आटपाडी तालुक्यातील सामाजिक, शैक्षणिक व साहित्यिक चळवळीला नवी दिशा देणारे व्यक्तिमत्त्व म्हणून विलास खरात यांचे नाव आज अभिमानाने घेतले जाते. वंचित घटकांच्या हक्कांसाठीचा त्यांचा सातत्यपूर्ण लढा, संशोधन-मार्गदर्शनातील योगदान आणि माणदेशाचा इतिहास लेखणीतून जिवंत ठेवणारे साहित्य—या सर्वांमुळे ते समाजासाठी खऱ्या अर्थाने ‘माणबिंदू’ ठरले आहेत.
सामाजिक व शैक्षणिक योगदान
सोलापूर विद्यापीठात पीएच.डी. मार्गदर्शक म्हणून त्यांनी अनेक संशोधक घडवले. शिक्षणाच्या माध्यमातून समाजपरिवर्तन साधण्याचा त्यांचा ध्यास आज प्रत्यक्षात उतरलेला दिसतो.
आटपाडीतील ‘डबई कुरण’ आणि ‘महार सामुदायिक शेती’ या जमिनींच्या हक्कासाठी त्यांनी केलेला पाठपुरावा शासन निर्णय (GR) काढून घेण्यापर्यंत पोहोचला—हा लढा ऐतिहासिक मानला जातो. तसेच माणगंगा साखर कारखाना रोडवर बेघर कुटुंबांसाठी पुनर्वसनाची जमीन मिळवून देण्यातही त्यांचा मोलाचा वाटा आहे. या कार्यात माजी मंत्री अण्णा डांगे आणि स्थानिक लोकप्रतिनिधींचे सहकार्य निर्णायक ठरले.
साहित्यिक वारसा
विलास खरात यांनी आपल्या लेखणीतून माणदेशाचा इतिहास व संस्कृती जतन केली आहे. ‘माणदेशाचे माणबिंदू’ आणि ‘अकुबा’ ही पुस्तके वाचकप्रिय ठरली आहेत. पुणे पुस्तक महोत्सव २०२५ मध्ये या पुस्तकांना मिळालेला उत्स्फूर्त प्रतिसाद (हातोहात विक्री) त्यांच्या लेखनशक्तीची साक्ष देतो. ही पुस्तके आता अमेझॉनवर उपलब्ध असल्याने वाचकांसाठी आनंदाची बाब आहे.
राष्ट्रीय पातळीवर झेप
विलास खरात लवकरच आपला प्रबंध Jawaharlal Nehru University (नवी दिल्ली) येथे सादर करणार असून, ही घटना आटपाडीच्या शिरपेचात मानाचा तुरा रोवणारी आहे. त्यांच्या कुटुंबातील शैक्षणिक परंपरेचा गौरव म्हणजे त्यांचे बंधू डॉ. राजेश खरात यांचे JNU मध्ये ‘डिरेक्टर’ पदावर कार्यरत असणे—ही संपूर्ण तालुक्यासाठी अभिमानाची बाब आहे.
शासन व राजकीय सहकार्य
विलास खरात यांच्या समाजकार्याला राजकीय इच्छाशक्तीची जोड लाभली. महाराष्ट्राचे मुख्यमंत्री Devendra Fadnavis यांच्याकडील महत्त्वाची प्रशासकीय खाती आणि शासनस्तरावरील पाठबळामुळे अनेक प्रश्न मार्गी लागले. जमीन हक्कांचा लढा, बेघरांचे पुनर्वसन, तसेच आटपाडी पाझर तलाव ते पांढरेवाडीपर्यंत शेतजमिनीसाठी केनॉलचे काम—या उपक्रमांतून शेतकरी बांधवांना दिलासा मिळाला.
संयुक्त यशाची कहाणी
विलास खरात यांची जिद्द, समाजबांधवांचा संघर्ष आणि माजी मंत्री अण्णा डांगे यांचे मार्गदर्शन—या त्रिसूत्रीमुळे आटपाडीतील अनेक वंचित कुटुंबांना जमीन व घराचा हक्क मिळू शकला. एका बाजूला राज्याचे सर्वोच्च पद आणि दुसऱ्या बाजूला जमिनीवर उतरून काम करणारे लोकसेवक—या समन्वयातूनच आटपाडी व महाराष्ट्राच्या प्रगतीची नवी वाट तयार होत आहे.
समाजसेवा आणि साहित्याची सांगड घालणारी अशी व्यक्तिमत्त्वे समाजासाठी दीपस्तंभ ठरतात—विलास खरात यांचा प्रवास त्याचेच जिवंत उदाहरण आहे.
